لندن، پایتخت پول‌شویی دنیا


انگلیس مالک مناطقی است که به «نقاط امن مالیاتی» مشهور هستند. سازمان‌هایی که در این مناطق ثبت شوند، نیازی نیست سهام‌داران و مشتریان خود را به دولت معرفی کنند. به این ترتیب، خلاف‌کاران از کشورهای دیگر دنیا با استفاده از این سازمان‌ها اقدام به سرمایه‌گذاری در بازار املاک لندن می‌کنند و پول‌های کثیف خود را به سادگی مخفی می‌نمایند.


بعد از توافق برجام مدتی است که نام گروه ضربت اقدام مالی بر زبان‌ها افتاده است و بسیاری با خود سوال می‌کنند که این نهاد دقیقا چیست؟ البته هدف این نوشتار معرفی این نهاد نیست، چرا که قبلا در نوشتار دیگری در همین وب‌گاه به این موضوع پرداخته شده است. هدف این نوشتار این است تا ضمن معرفی اجمالی این نهاد، به وظیفه‌ی اصلی آن یعنی مسئله‌ی پول‌شویی و مبارزه با آن بپردازد و مهم‌ترین کشور و پایتختی که امروز در آن پول‌شویی انجام می‌شود را معرفی کند.

شاید بسیاری  کشور سویس را به عنوان مرکز اصلی پول‌شویی در جهان بشناسند اما همه‌ی آن‌ها اشتباه می‌کنند. لندن پایتخت پول‌شویی دنیا است و با کمال تعجب در نقشه‌ی منتشر شده در وب‌‌گاه گروه ضربت اقدام مالی، با وجود حجم بالای پول‌شویی در آن، وضعیت سفید و عادی دارد. این در حالی است که گروه ضربت اقدام مالی، دوازده کشور را جزو سرزمین‌های با ریسک بالا ارزیابی کرده است که ایران و کره‌ی شمالی دارای بالاترین ریسک و در وضعیت قرمز ترسیم شده‌اند. حال سوال این‌جاست، چرا ایران باید نسبت به این نهاد پاسخ‌گو باشد آن‌هم در حالی که طبق مستندات موجود، کشورهایی مثل انگلیس، که موسس نهاد FATF هستند، باید نسبت به پول‌شویی گسترده در نظام مالی خود پاسخ دهند!؟

گروه ضربت اقدام مالی، FATF، یک نهاد بین کشوری است که ذیل سازمان‌ همکاری‌های اقتصادی و توسعه OECD در سال ۱۹۸۹ توسط هفت کشور صنعتی جهان شکل گرفته است. کارویژه‌ی اصلی این نهاد مبارزه‌ با پول‌شویی تعیین شد. البته در سال‌های بعد وظیفه‌ی مبارزه با تامین مالی تروریسم هم به این سازمان سپرده شد. اما همان‌گونه که قبلا گفته شد، این وظایف صرفا یک پوشش برای فعالیت‌های این نهاد است و عملا گروه ضربت اقدام مالی یکی از واحدهای عملیاتی در جنگ ارزی است. جنگی است که آمریکا، علیه کشورهای غیر هم‌سو با خود مثل ایران به راه می‌اندازد و نهادی مثل گروه ضربت اقدام مالی وظیفه‌ی تامین اطلاعات دقیق برای این جنگ را بر عهده دارد.

برای اثبات این‌که مبارزه با پول‌شویی صرفا یک پوشش برای اقدامات اطلاعاتی این سازمان است، باید از تعریف پول‌شویی آغاز کرد.

پول‌شویی هر نوع اقدامی است که برای مخفی کردن ماهیت عواید نامشروع یا غیر قانونی صورت می‌گیرد؛ تا وانمود شود این عواید از منابع نامشخص سرچشمه گرفته است. در واقع با این اقدام درآمدها نامشروع به صورت ظاهری از حالت غیرقانونی خارج می‌شوند و شکل پول‌های معمول را به خود می‌گیرند. به عبارت ساده‌تر پول‌شویی قانونی کردن درآمدهای غیر قانونی است.

BDspc«پول‌شویی هر نوع اقدامی است که برای مخفی کردن ماهیت عواید نامشروع یا غیر قانونی صورت می‌گیرد؛ تا وانمود شود این عواید از منابع نامشخص سرچشمه گرفته است.»

شیوهای پول‌شویی پیچیده و متنوع است. این شیوه‌ها به عواملی چون نوع جرم انجام شده، نوع سیستم معیشتی، قوانین و مقرات کشوری میزبان جرم و قوانین و مقررات کشوری میزبان پول‌شویی بستگی دارد. در یکی از معمول‌ترین شیوها، برای کاهش جلب توجه مجریان قانون به عملیات پول‌شویی، مقادیر زیادی پول نقد به مقادیر کوچکی تبدیل می‌شود؛ یا این پول‌ها به طور مستقیم در بانک سرمایه‌گذاری شده و با استفاده از ابزارهای مالی مثل چک به حساب‌های دیگری منتقل می‌شوند. سرمایه‌گذاری موقت در موسسات تولیدی، سرمایه‌گذاری در سهام و بازارهای اوراق بهادار و ایجاد سازمان خیریه‌ی قلابی، سرمایه‌گذاری در بازاهای طلا و الماس، شرکت در مزایده‌های اجناس هنری  و کالاهای قدیمی و انتقال پول به کشورهای دارای مقررات بانکی آزاد مانند کشور سوئیس از دیگر روش‌های پول‌شویی است.برای فهم تعریف پول‌شویی و شیوه‌های آن، بهتر است از مصداق‌های عینی و واقعی استفاده شود. مصداق‌هایی که گروه ضربت اقدام مالی FATF وظیفه دارد با آن‌ها برخورد کند.

شاید این مصداق برای برخی دور از ذهن بیاید اما لندن پایتخت انگلیس پایتخت پول‌شویی دنیا است. شواهد نشان می‌دهد لندن صرفاً مرکز بانک‌های بین‌المللی و گران‌ترین شهر دنیا نیست، بلکه مرکز تبادل پول‌های کثیف هم هست.

اوایل سال جاری میلادی، دیوید لیتل رئیس بخش مبارزه با پول‌شویی در آژانس ملی جرائم انگلیس درباره حجم پول‌شویی در لندن می‌گوید: ما مقدار واقعی را نمی‌دانیم، اما می‌دانیم بین ده‌ها تا صدها میلیارد [پوند] است. رقم واقعاً وحشتناکی است. لیتل می‌گوید: انگلیس جای جذابی برای تجارت است، هم تجارت قانونی و هم تجارت غیرقانونی.

money laundering«لندن به خاطر راه‌های گریز قانونی به پایتخت پول‌شویی جهان مشهور شده است»

پیتر لیلی کارشناس حوزه پول‌شویی و نویسنده کتاب «معامله‌ی کثیف: واقعیت ناگفته درباره پول‌شویی جهانی» معتقد است: لندن هر نوع خدمات ممکن را در اختیار افرادی قرار می‌دهد که می‌خواهند پول‌شویی کنند. چند عامل در این‌جا مؤثر هستند: مهم‌ترین آن‌ها بازار املاک و مستغلات لندن است که بسیار بزرگ و فوق‌العاده با ارزش است. عامل دیگر، بازارهای آثار باستانی و هنری است.

گفته می‌شود پول‌شویی است که بازار املاک لندن را شکل داده است و افزایش شدید در قیمت خانه‌ها و حتی مجبور شدن برخی ساکنین لندن به ترک زادگاه‌شان نیز نتیجه همین سرمایه‌گذاری‌های هنگفت با پول‌های نامشروع است.

آمار قطعی از میزان پول‌شویی در لندن در دست نیست، اما برخی در این‌باره تخمین‌هایی زده‌اند. مثلاً گفته می‌شود میزان پولی که از طریق انگلیس شسته می‌شود، ۴۸ میلیارد پوند معادل دو درصد از کل تولید ناخالص ملی انگلیس است. هم‌چنین برآورد می‌شود که حدود ۱۲۰ میلیارد پوند املاک و مستغلات نیز متعلق به افراد یا نهادهایی باشد که هویت آن‌ها مشخص نیست.

بیش از ۳۶ هزار ملک در لندن وجود دارد که از طریق سازمان‌های مستقر در نقاط امن مالیاتی خریداری شده‌اند و بنابراین هویت خریداران واقعی آن‌ها مجهول است. برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد از هر ده خانه در «وست‌مینستر» (ناحیه‌ای در مرکز لندن) یک خانه صاحب مشخصی ندارد. هم‌چنین ۴٫۵ درصد از کل خانه‌های شهر لندن نیز مالک مجهول دارند. بنابراین مبلغ هنگفتی می‌تواند از طریق همین بازار املاک پول‌شویی شود، بدون آن‌که هویت صاحبان این پول‌ها مشخص باشد.

آن‌چه پول‌شویی در لندن را ساده می‌کند، صرفاً وجود بازار بزرگ املاک و مستغلات نیست، بلکه بی‌قانونی در نظام بانکی این کشور هم هست. روبرتو ساویانو نویسنده کتاب پرفروش گوموراه می‌گوید: بانک‌ها و شرکت‌های خدمات مالی انگلیس قانون ساده مشتری‌تان را بشناسید را نادیده گرفته‌اند.

Britain-property-prices-money-laundering-National-Crime-Agency-593688«پول‌شویی در بازار املاک لندن باعث افزایش شدید در قیمت خانه‌ها شده است»

نکته مهم دیگری که ساویانو به آن اشاره می‌کند، علاقه قاچاقچیان مواد مخدر به استفاده از بانک‌های انگلیسی برای پول‌شویی است. ساویانو ضمن اشاره به این‌که مکزیک قلب تجارت بین‌المللی مواد مخدر است و لندن، سر این تجارت، توضیح می‌دهد: ارزانی و سادگی پول‌شویی از طریق بانک‌های مستقر در انگلیس، نقشی کلیدی در تجارت بین‌المللی مواد مخدر به لندن داده است.

آنتونیو ماریا کاستا عضو دفتر مواد مخدر و جرائم سازمان ملل می‌گوید: سازمان‌های قاچاقچی مواد مخدر علناً پول‌های کثیف خود را از طریق بانک‌های اروپایی و آمریکایی بازیافت می‌کنند، بدون آن‌که کسی متوجه شود. این بانک‌ها از پول‌های کثیف استقبال می‌کنند، چون طی بحران اقتصادی، به پول و نقدینگی نیاز دارند.

آمریکا سال ۲۰۱۲، اچ‌اس‌بی‌سی بزرگ‌ترین بانک انگلیس را مبلغ بی‌سابقه ۱٫۹ میلیارد دلار به خاطر پول‌شویی برای سینالوئا قدرتمندترین و خطرناک‌ترین کارتل مواد مخدر مکزیک (که ال‌چاپو رئیس آن است)، جریمه کرد.

یک شرکت خصوصی مستقر در سوئیس و وابسته به بانک اچ‌اس‌بی‌سی بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ از فرماندهان شورشی، قاچاقچیان اسلحه، تاجران مواد مخدر، دیکتاتورها و شمار زیادی از سیاستمداران کنونی و سابق کشورهای دیگر پول دریافت می‌کرده است.

طبق اطلاعاتی که یکی از کارمندان سابق این بانک افشا کرده، این بانک حدود ۳۰ هزار حساب را برای این افراد افتتاح کرده که موجودی مجموع آن‌ها تقریباً ۱۲۰ میلیارد دلار می‌شده است. همه این‌ها در حالی است که دیوید کامرون و مطبوعات انگلیس عمدتاً چشم خود را روی این اتفاقات بسته‌اند.

تنها بانک اچ‌اس‌بی‌سی هم نیست که چشم خود را روی پول‌های کثیفی می‌بندد که وارد حساب‌هایش می‌شوند.بارکلیز یکی دیگر از مشهورترین بانک‌های انگلیس هم همین کار را می‌کند.جیمز ایبوری فرمان‌دار سابق ایالت نفت‌خیز دلتا در نیجریه بین سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۷، مبلغی معادل ۲۰۰ میلیون پوند از ثروت ملی کشورش را به بانک‌های انگلیسی منتقل کرد تا یک زندگی مجلل را برای خود بسازد.

بسیاری از کارشناسان، دیوید کامرون را مقصر اصلی در تبدیل شدن لندن به مرکز پول‌شویی بین‌المللی می‌دانند. ساویانو نه تنها دولت انگلیس را به تلاش دائمی برای مقابله با هرگونه اقدام در اتحادیه اروپا علیه پول‌شویی متهم می‌کند، بلکه اشاره‌ای به یکی از مصارف این پول‌ها هم دارد: بخش زیادی از پول‌هایی که از پول‌شویی می‌آید، وارد کمپین‌های انتخاباتی در انگلیس می‌شود، آن هم نه به شکل غیرقانونی، بلکه به طور کاملاً قانونی، چون مقرراتی در این زمینه وجود ندارد.

همان‌گونه که گفته شد گروه ضربت اقدام مالی FATF نهادی بین‌المللی است که وظیفه دارد پول‌شویی و تأمین مالی تروریست‌ها را متوقف کند. این کارگروه قرار است، تازه در سال ۲۰۱۸ ارزیابی خود از پروتکل‌های ضدپول‌شویی انگلیس منتشر نماید. این گزارش که بسیار مهم خواهد بود، احتمالاً موجب انتقادهای شدید از دیوید کامرون و جورج آزبورن وزیر خزانه‌داری انگلیس خواهد شد، به خصوص که مقامات انگلیس همین الآن هم اذعان دارند که پول‌شویی یک معضل جدی در لندن است.

26938730076_69f9e5aa33_b«انگلیسی‌ها تلاش‌هایی نمادین و حتی دروغین برای مقابله با فساد و پول‌شویی انجام داده‌اند»

البته انگلیسی‌ها تلاش‌هایی هم (اگرچه ظاهراً نمادین و حتی دروغین) برای مقابله با پول‌شویی انجام داده‌اند، اخیرا نشست رهبران جهان برای مقابله با فساد در شهر لندن برگزار شد. پس از این نشست، کامرون اعلام کرد که قوانین جدید، سرمایه‌گذاران خارجی را مجبور خواهد کرد تا در صورت تمایل به خرید املاک و مستغلات در انگلیس، نام و مشخصات خود را در سامانه‌ای ثبت کنند که البته هنوز ایجاد نشده است.

با این حال، منتقدان معتقدند این‌گونه قوانین اگرچه لازم است، اما به هیچ عنوان کافی نیست. مشکل بانک‌هایی لندنی این نیست که مجرمان را نمی‌شناسند، بلکه مشکل این است که به پول نیاز دارند. مقرراتی که برای نظارت بر کار بانک‌های انگلیسی وضع می‌شود، فوق‌العاده ضعیف و ناکافی است. اگر دولت انگلیس واقعاً می‌خواهد جلوی فساد مالی و پول‌شویی در لندن را بگیرد، باید به بانک‌ها بیش‌تر فشار بیاورد و روی نهادهای اعمال قانون، بیش‌تر سرمایه‌گذاری کند.

یکی از بارزترین شواهدی که نشان می‌دهد لندن در این‌باره جدی نیست، این است که اگر فردی بخواهد در انگلیس پول‌شویی کند، از طریق لندن به نقاط امن مالیاتی وابسته به پادشاهی انگلیس مانند: جرزی،گورنزی،و جزیره من و همین‌طور مناطق تحت مالکیت انگلیس مانند جزایر ویرجین و جزایر کیمن دست‌رسی خواهد داشت. این مناطق نه تنها تخفیف مالیاتی، بلکه قوانین کم‌تری را جلوی پای سازمان‌های خارجی و پول‌شوها قرار می‌دهند.

سازمان‌های مستقر در نقاط امن مالیاتی عملاً بهترین فرصت را در اختیار افرادی قرار می‌دهند که می‌خواهند بدون آن‌که نام و نشانی از خود به جای بگذارند، اقدام به خرید املاک و مستغلات در انگلیس کنند. دونالد تون مدیر مبارزه با جرائم اقتصادی (مشهور به اف‌بی‌آی انگلیس) در آژانس ملی جرائم می‌گوید:بازار املاک لندن،با پول‌های حاصل از پول‌شویی تخریب شده است. قیمت‌ها به گونه‌ای مصنوعی و توسط مجرمان خارجی که می‌خواهند دارایی‌های خود را در انگلیس تثبیت کنند، در حال بالا رفتن است.

countries_financial_action_task_force_faff«آیا انگلیس که به اعتراف کارشناسان سرشناس، پایتخت پول‌شویی دنیا است باید در وضعیت سفید باشد؟»

حال بار دیگر باید ارزیابی گروه ضربت اقدام مالی را در انتشار نقشه‌ی مناطق پر ریسک جهان از حیث پول‌شویی و حمایت مالی از تروریسم به قضاوت نشست. آیا انگلیس که به اعتراف کارشناسان سرشناس، پایتخت پول‌شویی دنیا است باید در وضعیت سفید باشد؟ آیا این نوع ارزیابی گروه ضربت اقدام مالی نشان نمی‌دهد که ادعای مبارزه با پول‌شویی توسط این نهاد صرفا یک پوشش برای اقدام در حوزه‌ی اطلاعات اقتصادی است؟ و آیا کار اصلی این نهاد انجام عملیات شناسایی مالی پیش از اقدام عملی در میدان جنگ اقتصادی نیست؟