شاخص های علم اقتصاد، ضد پیشرفت کشورها


الگوی مدنظر باید دو وجه اسلامی و ایرانی را با هم داشته باشد؛ در بُعد ایرانی دیدیم که اقتصاد چه وضعی دارد و این مجموعه شاخص‌هایی است که با کپی‌برداری از سازمان‌های بین‌المللی به دست آمده و این شاخص‌ها گرچه برای خود آن کشورها شاخص رشد است اما برای ما شاخص فقر است و نه رشد.


دکتر مسعود درخشان دانشیار اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، ۳۰ شهریور ۱۳۹۲ در میزگرد بررسی شاخص‌های اقتصادی الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت در دانشکده‌‌ی اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی سخنرانی کرد و ضمن انتقاد از شاخص‌های اقتصادی موجود در کشور که برگرفته از نظریات و مبانی اقتصادی کاپیتالیستی است، ویژگی شاخص‌های مورد نیاز ایران را با توجه به رویکرد اسلامی-ایرانی برشمرد. خلاصه‌ی این سخنرانی در ادامه می‌آید.


تئوری‌های متعارف اقتصادی می‌گویند برای دسترسی به شاخص بالاتر تولید ناخالص ملی GNP باید سرمایه‌گذاری کنید که این امر موتور رشد اقتصادی است؛ اما سؤال این است سرمایه‌گذاری داخلی باشد یا خارجی؟ و آیا سرمایه‌گذاری داخلی را در ردیف سرمایه‌گذاری خارجی قرار دهیم؟! همچنین آیا سرمایه‌گذاری خارجی در تولید پفک نمکی در ردیف سرمایه‌گذاری در بخش نفت و گاز قرار می‌گیرد؟!cobb-douglas production function

دکتر درخشان با اشاره به تابع تولید کاب‌داگلاس[۱] در اقتصاد گفت: بر اساس این نظریه تولید تابعی از کار و سرمایه است، اما آیا تعریف کار برای کارگر داخلی و خارجی و روابط اجتماعی در آن تعریف شده؟ و آیا در بستر فرهنگ اسلامی این متغیرها دیده می‌شوند؟!

به نظر من شاخص بیان کمی ارزش‌ها است و تا چیزی ارزش نداشته باشد، قابل اندازه‌گیری نیست. اما ارزش چیست؟ آن چیزی بیشتر ارزش دارد که یک نظام را بیشتر به هدف خود برساند، اگر نظامی بر اساس ارزش‌های الهی مانند اسلام یا مسیحیت بنا شده باشد ارزش‌ها در آن جامعه در جهت تبلور همان نگرش الهی خواهد بود؛ اگر ارزش‌ها در جامعه‌ی مسیحی باشد باید روبنای اقتصادی و اجتماعی در جهت تبلور مسیحیت و اگر ارزش‌ها در جامعه‌ی اسلامی باشد باید ارزش‌های اسلامی را ظاهر کند.

سازمان‌های بین‌المللی شاخص‌هایی تحت عنوان شاخص توسعه انسانی[۲] HDI منتشر می‌کنند، اما سؤال این است که این شاخص‌ها چه ربطی به جامعه ما دارد؟ همان‌گونه که وقتی شاخص‌های اقتصادی می‌خواهند عملکرد اقتصاد ایران و روسیه را نشان دهند، این اقتصاد‌ها تعهد چندانی به مبانی اقتصاد سرمایه‌داری ندارند و چگونه می‌توان این‌ها را بر اساس شاخص‌های متداول اقتصاد سرمایه‌داری مقایسه کرد. بنابراین شاخص GNP در ایران و آمریکا باید به نحو متفاوت عمل شود.

این استاد اقتصاد گفت: به صراحت می‌گویم بررسی شاخص تولید ناخالص داخلی GDP در ایران و آمریکا قابل مقایسه نیست، اگر گفته شد ما ۱۰ درصد رشد داشته‌ایم، باید بگوییم در چه رشته‌ای و برای چه رشد بود و اگر آن کشور ۱۶ درصد رشد داشت در چه و برای چه بوده است. بنابراین شاخص تولید ناخالص داخلی ایران و آمریکا فرق دارد.

وی تأکید کرد: از حدود ۵۰ سال قبل صدها میلیارد دلار به اقتصاد ایران تزریق شده است و وابستگی اقتصاد به نفت بیشتر شده و این به هیچ وجه به معنای رشد نیست، بلکه این عین فقر است.‌ درآمدهای نفتی در کلان‌شهرها به جایی رسیده است که امروز به سختی می‌توان در تهران نفس کشید و ما باید در آینده نگران آب برای آشامیدن و خاک برای کشاورزی در نسل‌های آینده و فعلی باشیم آیا به این رشد می‌گویند؟ پس شاخص‌های اقتصادی باید تغییر کنند و این است که گفته می‌شود شاخص‌های الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت باید تدوین شود، زیرا شاخص‌های موجود سرمایه‌داری بر مبنای دیدگاه الهی نیست.

آلودگی هواآمریکا بزرگترین آلوده کننده محیط زیست جهان

وی گفت: دولت آمریکا هنوز قبول نکرده است که در جهت کاهش آلودگی زیست‌محیطی پیمان کیوتو[۳] را امضا کند و به تنهایی بزرگترین آلوده کننده محیط‌زیست جهان به شمار می‌رود، زیرا هیچ چیزی در اقتصاد آن کشور وجود ندارد که قید بزند و هر فرد در جامعه آمریکا می‌تواند دنبال حداکثر کردن منافع خود باشد. الگوی مدنظر باید دو وجه اسلامی و ایرانی را با هم داشته باشد؛ در بُعد ایرانی دیدیم که اقتصاد چه وضعی دارد و این مجموعه شاخص‌هایی است که با کپی‌برداری از سازمان‌های بین‌المللی به دست آمده و این شاخص‌ها گرچه برای خود آن کشورها شاخص رشد است اما برای ما شاخص فقر است و نه رشد.

در بُعد اسلامی باید گفت ثمره‌ی همه چیز در احکام شرعی خلاصه می‌شود که در حوزه‌ی فقاهت وجود دارد و یک مورد را از آن می‌گویم که بر شاخص‌سازی اسلامی می‌تواند کمک کند؛ «ولن یجعل الله للکافرین علی المومنین سبیلا». در اسلام سلطه‌ی کفار بر مسلمین به هر درجه رنگ و صورت قابل قبول نیست و این اتفاق نظر همه فقها از صدر اسلام تاکنون است. حال سؤال می‌شود که آیا عضویت ایران در سازمان‌هایی مانند صندوق بین‌المللی پول و یا بانک جهانی یا اجرای دستورالعمل‌های آن‌ها برای سرمایه‌گذاری خارجی مصداقی از سلطه کفار بر مسلمین محسوب می‌شود یا خیر؟

 

[۱] .Cobb-Douglas Production Function

[۲]. Human Development Index

[۳]. Kyoto Protocol