بحران اقتصاد جهانی: دلارزایی و اقتصادهای نوظهور


بسیاری از آمریکایی­‌ها همیشه گمان می­‌کنند زمانی‌که بحران بزرگ مالی در آینده رخ بدهد دلار آمریکا نخستین اسکناسی است که سقوط می­‌کند. اما درواقع امروز عكس اين اتفاق در حال وقوع است و دلار به جاي اين‌كه دچار فروپاشي شود دارد جهان را به هرج‌ومرج مي‌كشاند.1392/11/06


این بار، بانک مرکزی آمريكا[1] حقیقتاً یک معضل جهانی به وجود آورده است. سهم عمده‌­ای از تریلیون‌ها دلاري که طی چند سال گذشته به سیستم مالی جهان تزریق شده، وارد بازارهاي نوظهور[2] شده است. اما اکنون که بانک مرکزی آمريكا تصمیم گرفته تا عرضه‌ي پول را به طور تدریجی كاهش دهد، سرمایه­‌گذاران آن‌را علامتي ديده‌اند براي خارج كردن پول‌هاي داغ[3] Hot money خود از بازارهای نوظهور در سريع‌ترين حالت ممكن. این مسئله موجب سقوط ارزهاي مختلف و اوج گرفتن نرخ بهره در سراسر جهان شده است. آرژانتین، ترکیه، آفریقای جنوبی، اوکراین، شیلی، اندونزی، ونزوئلا، هند، برزیل، تایوان و مالزی تنها بعضی از بازارهای نوظهوری هستند که تاکنون ضربه­‌ی سختی خورده‌­اند. درحقیقت، ارز كشورهاي نوظهور در هفته‌ی گذشته بزرگترین كاهش را بعد از بحران مالی سال 2008 تاكنون، تجربه كردند.

فدرال رزرو آمریکا«اکنون که بانک مرکزی آمريكا تصمیم گرفته تا عرضه‌ي پول را به طور تدریجی كاهش دهد، سرمایه­‌گذاران آن‌را علامتي ديده‌اند براي خارج كردن پول‌هاي داغ[3] Hot money خود از بازارهای نوظهور در سريع‌ترين حالت ممكن. این مسئله موجب سقوط ارزهاي مختلف و اوج گرفتن نرخ بهره در سراسر جهان شده است.»

آشوب در بازارهای نوظهور، بورس‌ وال‌استريت را به‌طور جدی ترسانده است. داو (جونز) [4]Dow تنها در طي ساعات معاملاتي دو روز گذشته‌ي بورس، حدود 500 پوند سقوط کرده است. اگر بانک مرکزی آمريكا بخواهد هم‌چنان در روزهای آتی عرضه‌ي پول را کاهش دهد، اين بحران ارزي مي‌تواند به سرعت یک فروپاشیِ ارزي گسترده را ایجاد کند.

بسیاری از آمریکایی­‌ها همیشه گمان می­‌کنند زمانی‌که بحران بزرگ مالی در آینده رخ بدهد دلار آمریکا نخستین اسکناسی است که سقوط می­‌کند. اما درواقع امروز عكس اين اتفاق در حال وقوع است و دلار به جاي اين‌كه دچار فروپاشي شود دارد جهان را به هرج‌ومرج مي‌كشاند.

آن‌چه که امروز در ترکیه رخ داده، طبق گزارش اخیر نیویورک تایمز، يكي از اين هرج‌ومرج‌هايي است كه امروز دلار به وجود آورده است:

«روز جمعه، پول ترکیه در یک رکورد بی‌سابقه در مقایسه با دلار سقوط کرد؛ سقوطی که به قدرت خرید همه‌ي مردم اين كشور ضربه می­زند. ایلماز گوک 51 ساله در گوشه­‌ای از خیابان استانبول گفت: من یک بازنشسته‌­ام و حقوق ناچیزي مي‌گيرم و همه‌ي دل‌واپسی من اين است كه قیمت­‌ها بخواهند افزايش پيدا كنند. او گفت: من بایستی بیشتر صرفه‌جویی کنم و شايد مجبور شوم گاز طبیعی کمتری را برای گرم‌كردن استفاده کنم.»

وقتی تورم شدید می­‌شود و نرخ بهره در این کشورها اوج می­‌گیرد، اين شهروندان عادی هستند كه در مضیقه خواهند بود و براي خيلي‌ها خرید کالاهای ضروری سخت­‌تر می­‌شود؛ این معضل تنها منحصر به چند کشور محدود نیست. آن‌چه که در حال رخ دادن است حقیقتاً یک پدیده­‌ی جهانی است:

«آن‌گونه كه نیک زاندرز Nick Xanders، استراتژيست سهام پایه در لندن، در گفت‌وگوي تلفنی عنوان كرد: سرمايه‌گذاران به طور گسترده ارز كشورهاي نوظهور را براي فروش به بازار عرضه مي‌كنند. روبل Ruble، روپیه Rupee، رآل Real (واحد پولی برزيل) و رند Rand (واحد اصلی پول جمهوری آفریقای جنوبی)، همگي افت کرده‌اند و علت اصلی آن کاهش تدریجی عرضه‌ي پول توسط آمريكاست. بسیاری از شرکت­‌ها که از رشد كشورهاي نوظهور منفعت می­بردند، حالا مي‌بينند که همه چيز بر عكس پيش مي‌رود.»

چرا این اتفاق پیش آمد؟ خب، در این‌جا تعدادی عوامل پیچیده وجود دارد. اگرچه، با وجود سایر مشکلاتمان، اقدامات بانک مرکزی محور این بحران قرار گرفته است. در مقاله­ی اخیرUSA Today تشریح شده که چگونه بانک مرکزی کمک کرد تا این حباب حجیم در بازارهای نوظهور ایجاد شود:

«بازارهای نوظهور موتورِ محرک رشدِ آینده‌­ی اقتصاد جهانی هستند و یک منبع مهمِ پرسود برای شرکت‌­های آمریکایی محسوب می‌شوند. این اقتصادهای درحال توسعه که در چند سال گذشته هم دریافت‌کننده و هم از ذینفعان جریان عظیم پول نقد محسوب می‌شدند، هم‌چنان که سرمایه‌گذاران تجربه‌ی آورده‌های بزرگتری را داشتند که این آورده‌ها از محل نقدینگی ارزانی بود که فدرال رزرو و دیگر بانک‌های مرکزی به بازارهای مالی جهان تزریق می‌کردند. راس کوستریچ Russ Koesterich، متخصص ارشد سرمایه­‌گذاری در بلک راک BlackRock بیان کرد: اکنون که بانک مرکزی فدرال شروع به عقب‌نشینی کرده انگیزه­‌ای شده تا بسیاری از سرمایه­‌گذاران پول­‌های نقدشان را به سرعت از بازارهای نوظهور بیرون بکشند و پول نقد را به بازارها و اقتصادهای باثبات­‌تری برگرداندند، همچون ایالات متحده آمریکا که در روند توسعه ملی آسیب دیده است. کوستریچ گفت: بازارهای نوظهور نیاز به پول داغ دارند اما اکنون سرمایه در حال خروج است. من عضویت درُ بازارهای نوظهور را نمی­‌خواهم.»

تقتصادهای نوظهور«آشوب در بازارهای نوظهور، بورس‌ وال‌استريت را به طور جدی ترسانده است. داو (جونز) Dow تنها در طي ساعات معاملاتي دو روز گذشته‌ي بورس، حدود 500 پوند سقوط کرده است. اگر بانک مرکزی آمريكا بخواهد هم‌چنان در روزهای آتی عرضه‌ي پول را کاهش دهد، اين بحران ارزي مي‌تواند به سرعت یک فروپاشیِ ارزي گسترده را ایجاد کند.»

چیزی که بالقوه با آن روبه‌رو هستیم ترکیدن یک حباب مالی در مقیاس جهانی است. آن‌چه که به تازگی ایگون وور گِریِرز Egon von Greyerz، مؤسس اداره دارایی ماترهورن[5] در کشور سوئیس گفته است را ببینید:

«اگر شما لیره ترکیه را حذف کنید، در طی این هفته به پایین­ترین نرخ جدید سقوط می­‌کند و روبل روسیه در پایین‌­ترین رتبه در پنج سال گذشته می‌­باشد. در آفریقای جنوبی، واحد پول رند پیش از سال 2008 خیلی افت کرده است. همچنین پول برزیل و مکزیک افت کرده‌­اند. اما کشورهای دیگری هستند که شرایطشان وخیم‌­تر است؛ مانند هند، اندونزی، مجارستان، لهستان، اوکراین و ونزوئلا.»

من به تک‌تک این کشورها اشاره مختصری می­‌کنم، تنش و فشار در این شرایط بسیار وخیم است. این شرایط در یک مقیاس وسیع رخ داده است. عملا پول رایج همه این کشورها افت ناگهانی داشته است و در نتیجه اوراق قرضه منجر به افزایش زیاد نرخ بهره شده است.و هزینه مبادله بنگاه تعاونی اعتبار در این کشورها ناگهان اوج گرفتچون خطرات اعتبار افزایش یافته است. و نیز بسیاری از کشورهای کوچکتر به شدت تأثیر پذیرفته­اند.»

اکثر آمریکایی­‌ها نمی­‌توانند روی نقشه، لیبریا Liberia (کشوری در آفریقا) را پیدا کنند؛ اما در حال حاضر عمل‌کرد فدرال رزرو، پول آن کشور کوچک را نیز در آستانه‌­ی فروپاشی قرار داده است:

«وزیر مالی لیبریا بعد از این‌که برای توضیح در مورد افت ارزش پول لیبریا نسبت به دلار آمریکا به مجلس فراخوانده شد، امروز در مورد ترس فراگیر درباره­‌ی ورشکستگی احتمالی بانک‌ها یا شرکت‌ها هشدار داد. آمارا کونه Amara Konneh، نماینده مجلس در حالی‌که در مورد این روند نگران بود گفت: بیایید در مورد آن‌چه که به آن اقتصاد گفته می­‌شود دقیق باشیم. خانم­‌ها و آقایان، تورم از کنترل خارج نیست.»

در همسایگی کشور، هفته‌ی گذشته پزوی Peso مکزیک (واحد پول) مقدار کمی افت کرد و اکنون زمان آغاز تضعیف چشم‌گیر آن است. اگر مکزیک فروپاشی ارز را تجربه ­کند این رخ‌داد ضربه عظیمی به اقتصاد آمریکا وارد خواهد کرد. همان‌طور که گفتم، این پدیده چیزی است که در مقیاس جهانی روی می­‌دهد. اگر این روند ادامه پیدا کند، سرانجام با غارت، خشونت، نابودی، کمبود منابع ضروری و خروج سرمایه از بانک­‌ها در بازارهای نوظهور در سراسر جهان همانند آن‌چه که در حال حاضر در آرژانتین و ونزوئلا مشاهده می‌­کنیم. امیدوارم اتفاق مهمی رخ دهد تا از بروز این پدیده جلوگیری کند. اما هرگاه یک حباب بترکد، مهار آن واقعاً کار دشواری است.

ضمناً، من این گزارش را که خیلی جالب توجه است دریافت کردم که هفته پیش ما شاهد بیشترین درخواست از خزانه طلای جِی‌پی‌مورگان JPMorgan که تاکنون ثبت شده است بوده‌­ایم. آیا کسی چنین چیزی را پیش­‌بینی می­‌کرد؟!

بحران مالی«…اگر این روند ادامه پیدا کند، سرانجام با غارت، خشونت، نابودی، کمبود منابع ضروری و خروج سرمایه از بانک­‌ها در بازارهای نوظهور در سراسر جهان همانند آن‌چه که در حال حاضر در آرژانتین و ونزوئلا مشاهده می‌­کنیم رو‌به‌رو خواهیم بود.»

یک‌بار دیگر، می‌گویم که امیدوارم این بحران به زودی مهار شود. اگر بانک مرکزی اعلام کند که تصمیم به محدودیت عرضه‌ی پول دارد، این تصمیم نشانه­‌ای برای سرمایه­‌گذاران است که آن‌ها برای خروج از بازار باید رقابت کنند و بحران در بازارهای نوظهور بدتر و با شدت بیشتری فراگیر خواهد شد. اگر بادقت گوش دهید، مقامات جهانی به ما می­‌گویند که این اتفاقات دقیقاً همان چیزهایی است که باید پیش‌بینی کنیم. مثلاً اظهارات اخیر وزیر مالی مکزیک را ملاحظه کنید:

«وزیر دارایی مکزیک لوئیز ویدگاری Luis Videgaray با اشاره به نوسانات گفت: ما پیش‌بینی می­‌کنیم امسال در پی کسری که بانک مرکزی به وجود آورده سال بی‌­ثباتی در انتظار بازارهای نوظهور باشد، در صورتی‌که این کاهش ادامه داشته باشد این بی‌ثباتی در طول سال بروز خواهد کرد.»

بله، البته به نظر می­‌رسد که سال بسیار بی‌ثباتی داشته باشیم. امیدوارم شما برای آن‌چه که قرار است در آینده رخ دهد آماده باشید.

Michael Snyder

26 January 2014

6 بهمن 1392

اصل این مطلب را می‌‌توانید از این‌جا پی بگیرید.

[1]. Federal Reserve

[2]. بازارها يا اقتصادهاي نوظهور Emerging Markets/Economies، بازارهايي هستند كه خصوصيات اقتصادی کشورهای توسعه‌يافته را دارند اما در واقع بازارهايي توسعه‌يافته نيستند. اين‌ بازارها مي‌توانند كشورهاي كم‌تر توسعه‌يافته‌اي باشند كه در حال تبديل به كشورهاي توسعه‌يافته هستند يا كشورهايي باشند كه قبلاً توسعه‌يافته بوده‌اند و امروز به كشوري كم‌تر توسعه‌يافته بدل شده‌اند. بازارهاي نوظهور، كشورهايي هستند كه از نظر وضعيت اجتماعي و فضاي كسب‌وكار، در مسير يك رشد و صنعتي‌سازي سريع قرار گرفته‌اند. كشورهاي بريكس BRICS يعني برزيل، روسيه، هند، چين و آفریقای جنوبی؛ و هم‌چنين كشورهاي MINT يعني مكزيك، اندونزي، نيجريه و تركيه از جمله كشورها يا بازارهاي نوظهورِ شناخته‌ شده‌ هستند/کدآمایی.

[3]. پول داغ اصطلاحي است كه بيش‌تر در بازارهاي مالي به كار مي‌رود و به جريان نقدينگي و سرمايه‌اي باز مي‌گردد كه براي كسب سود از تفاوت نرخ بهره يا نرخ ارز، از يك كشور به كشور ديگر مي‌رود. اين جريان سرمايه را پول داغ مي‌نامند چون مي‌تواند خيلي سريع به بازارها وارد يا از آن‌ها خارج شده و به صورت بالقوه زمينه‌ساز بي‌ثباتي در آن بازارها شود/کدآمایی.

[4]. داو، نرخ متوسط صنعت داو جونز كه متوسط صنعت هم به آن گفته مي‌شود، يك شاخص در بورس است كه توسط سردبير روزنامه‌ي وال‌استريت ژورنال، چارلز داو Charles Dow ابداع شد. اين شاخص ارزش سهام 30 شركت صنعتي بزرگ و دولتيِ آمريكا را نشان مي‌دهد كه در طول زمان كاري يك‌روزه‌ي بورس مبادله مي‌شوند/کدآمایی.

[5]. Matterhorn Asset Manag